BỆNH LEM LÉP HẠT Ở LÚA: CÁCH PHÒNG TRÁNH MẤT TRẮNG KHI LÚA ĐÃ TRỔ

Bệnh lem lép hạt là gì?
Bệnh lem lép hạt là tình trạng hạt lúa không no tròn, bị lép hoặc bị đen phần vỏ, thường xảy ra sau khi lúa trổ. Bệnh này gây thiệt hại lớn vì dù lúa trổ bông đẹp, nhưng hạt không chắc, không thu hoạch được.

Bệnh xảy ra phổ biến vào mùa mưa, nhất là khi ruộng bị rầy nâu, bệnh đạo ôn hoặc nấm khuẩn tấn công sau giai đoạn trổ.

Triệu chứng bệnh lem lép hạt

Hạt lúa không đầy, hạt lép nhiều

SO SÁNH HẠT LÚA LÉP VÀ HẠT LÚA NO

Nguồn: https://chgroup.vn/hai-hat-lua/, https://vietthanghanoi.vn/benh-lem-lep-hat-tren-cay-lua/

Bông lúa vẫn dài nhưng hạt nhẹ, không chắc
Có thể thấy vết đen hoặc đốm nâu ở phần vỏ hạt (gọi là lem hạt – do nấm gây ra)

Vì sao lúa bị lem lép hạt?

Do nấm bệnh tấn công sau trổ
- Nấm Fusarium, Curvularia, Helminthosporium... tấn công vào giai đoạn hạt bắt đầu vào sữa.
Thời tiết mưa liên tục, độ ẩm cao
- Nước đọng trên bông lúa tạo điều kiện nấm phát triển mạnh.
Bị rầy nâu, đạo ôn cổ bông
- Những bệnh/sâu hại khác làm gián đoạn quá trình thụ phấn, dinh dưỡng hạt.
Bón phân không cân đối
- Thiếu kali hoặc thừa đạm – làm bông yếu, hạt không no.
Phun thuốc không đúng thời điểm
- Nếu không phun phòng trước trổ hoặc phun sai thời điểm, hiệu quả rất thấp.

Cách phòng và trị bệnh lem lép hạt hiệu quả

1. Phun phòng nấm đúng thời điểm

Phun thuốc ngừa nấm ngay khi lúa bắt đầu trổ (5–10% bông)
- Ưu tiên các hoạt chất:
  - Tricyclazole
  - Propiconazole
  - Hexaconazole
  - Có thể kết hợp với thuốc ngừa đạo ôn cổ bông.

2. Phun lại sau 5–7 ngày nếu mưa liên tục

Lúc này nấm có thể đã bắt đầu phát triển trên tai lúa.

3. Bón phân cân đối – đặc biệt là Kali

Kali giúp hạt chắc, tăng sức chống bệnh.
Bà con nên chia phân bón làm 2 – trước và sau trổ 7 ngày.

4. Không gieo sạ dày – giữ ruộng thông thoáng

Bông lúa cần ánh nắng để khô nhanh, tránh nấm lan.
Có thể tỉa bớt nếu quá dày hoặc trồng thưa hơn vụ trước.

5. Kiểm soát rầy nâu và đạo ôn cổ bông trước trổ

Diệt rầy nâu từ giai đoạn đẻ nhánh bằng Imidacloprid, Dinotefuran.
Phòng đạo ôn cổ bông kết hợp khi phun ngừa lem lép.

Kỹ thuật mới giúp hạn chế lem lép hạt

Phun bằng drone: phủ đều bông, giảm đọng nước – tránh bỏ sót.
Bón phân chậm tan: kiểm soát dinh dưỡng đều – giúp bông khỏe.
Ứng dụng cảm biến theo dõi ẩm độ ruộng: hỗ trợ tưới tiêu hợp lý, tránh úng gây nấm.

Kết luận

Bệnh lem lép hạt không phải lúc trổ mới phát hiện, mà phòng sớm từ đẻ nhánh – làm đòng mới là cách tốt nhất. Nếu bà con theo dõi kỹ ruộng, bón phân đúng, và phun ngừa hợp lý thì bệnh sẽ không còn là nỗi lo mất trắng vụ mùa.

Nguồn tham khảo: